Stenose: wat betekent dat?

    Het woord stenose betekent vernauwing. In de rug kunnen op verschillende plaatsen vernauwingen optreden. Deze zetten we hier op een rij en leggen uit of, en zo ja wat, er aan te doen is.

    1. Lumbale stenose

    Een lumbale stenose is een vernauwing van het wervelkanaal - een kanaalstenose - in de onderrug. De term lumbale kanaalstenose zou eigenlijk beter zijn, maar in de volksmond heeft men het meestal over kanaalstenose of lumbale stenose.

    Het wervelkanaal is de ruimte waar alle zenuwen vanaf de hersenen doorheen gaan richting organen, huid en ledematen. Voor een groot deel gaat dat via het ruggenmerg en onder in de rug via bundeling van zenuwwortels. Dit is allemaal veilig opgeborgen in een soort zak, gevuld met hersenvocht. Normaal gesproken komen de zenuwen in die zak niet in de knel.

    Dat kan wel het geval zijn als het kanaal vernauwd is.

    De oorzaak van lumbale stenose

    Botgroei aan de binnenkant van het wervelkanaal is een grote boosdoener. Daarnaast kunnen de banden in het wervelkanaal dikker worden en dat geldt ook voor de wervelgewrichten en hun kapsels. Een uitpuilende tussenwervelschijf speelt eveneens vaak mee. Al deze afwijkingen worden geleidelijk erger met toename van de leeftijd.

    De grootte van het wervelkanaal kan van nature behoorlijk verschillen, waardoor de ene persoon veel sneller last krijgt van een vernauwing dan de ander.

    Klachten bij lumbale stenose

    Als de ruimte in het wervelkanaal echt te krap wordt, kunnen zenuwen in de verdrukking komen en dat kan leiden tot:

    • Rugpijn
    • Pijn en vermoeidheid in de benen (vooral bij staan en lopen)*

    * Meestal betreft het klachten in beide benen, maar het kan ook om één been gaan.

    De pijn neemt meestal af als de rug een beetje bol wordt gehouden, bijvoorbeeld door iets gekromd te lopen.

     

    Wat kan je doen bij lumbale stenose?

    Aan de afwijkingen in het wervelkanaal kun je zelf niks doen. Wel kan je er met slapen rekening mee houden. Niet languit liggen op de buik en liever ook niet op de rug. De lage rug staat dan in een holle stand en de ruimte in het wervelkanaal is dan (nog) kleiner.

    Beste slaaphouding bij lumbale stenose

    Het beste is om te slapen op de zij, met licht gebogen rug en een bodykussen tussen de knieën. In die houding is de spanning in de rug het laagst en de ruimte in het wervelkanaal het grootst. In ons artikel over de slaaphouding lees je hoe je je slaaphouding optimaal kunt verbeteren.

    Goede slaaphouding

     

    Zijn er operatieve mogelijkheden?

    Jazeker. De ruimte in het wervelkanaal wordt dan ruimer gemaakt. Dit kan zowel op de klassieke manier (via een flinke snede in de rug) als met een endoscoop (klein sneetje aan de zijkant).

    2. Laterale stenose

    Laterale stenose is een verkleining van de ruimte in de hoek aan de voor/zijkant van het wervelkanaal. Eigenlijk is het ook een kanaalstenose, maar dan plaatselijk. Het kan leiden tot iets andere klachten dan een ‘gewone’ kanaalstenose.

    Laterale Stenose

    Laterale stenose rechts (botaangroei zwart getekend)

    De oorzaak van laterale stenose

    Botgroei in de hoek van het wervelkanaal is meestal de belangrijkste oorzaak, vaak in combinatie met een uitpuilende tussenwervelschijf. Wederom een leeftijds kwestie.

    Klachten bij laterale stenose

    Deze hoek van het wervelkanaal is de plek waar de zenuwwortels naar buiten treden. Een vernauwing in dit gebied kan daarom een beknelling van de zenuwwortels tot gevolg hebben. Deze klachten kunnen dan ontstaan: 

    • Pijn in een been (meestal in één been)
    • Pijn in het been bij het hol maken van de rug ( staan en lopen)

    Net als bij de kanaalstenose kan de pijn afnemen door de rug een beetje bol te houden.

    Wat kan je doen bij laterale stenose?

    Aan de afwijkingen in het wervelkanaal kun je zelf niks doen. Wel kan je er met slapen rekening mee houden. Bij gestrekt liggen, bijvoorbeeld op de rug, is de lage rug vrij hol en dan is de ruimte in het wervelkanaal kleiner.

    Het beste is om te slapen op de zij, met licht gebogen rug en een bodykussen tussen de knieën. In die houding is de spanning in de rug het laagst en de ruimte in het wervelkanaal het grootst. Lees meer op onze pagina over de slaaphouding.

    Zijn er operatieve mogelijkheden?

    Ja, ook deze stenose is operatief te verwijderen en ook dit op de klassieke manier en met een endoscoop.

     

    3. Foraminale stenose

    Bij foraminale stenose betreft het een vernauwing van het foramen. Dit is de opening in de wervelkolom tussen twee wervels, waar de zenuwwortel door naar buiten treedt.

    Foraminale Stenose
    Foraminale Stenose

    Foraminale stenose rechts, van bovenaf gezien (dwarsdoorsnede)

    De oorzaak van foraminale stenose

    Hier is niet botgroei de belangrijkste oorzaak, maar een hernia. Botgroei komt ook voor, zowel aan de voor- als achterzijde van het foramen. En ook hier speelt aanleg mee: het foramen kan van nature al wat aan de kleine kant zijn. Verder kan het foramen ook nauwer zijn door een uitpuilende discus.

    Klachten bij foraminale stenose

    Door het in de knel komen van de zenuwwortel kunnen deze klachten optreden:.

     

    • Scherpe, branderige pijn in het been aan de kant van de stenose.
    • Uitval van spieren, zoals een klapvoet (men kan de voet niet meer optillen)
    • Tintelingen en gevoelsuitval in het been

    Net als bij de kanaalstenose en de laterale stenose kan de pijn afnemen door de rug een beetje bol te houden. Daardoor wordt de ruimte in het foramen wat groter.

    Wat kan je doen bij foraminale stenose/

    Ook bij de foraminale stenose kan je zelf de oorzaak niet wegnemen. Maar ook hier kan je er wel zo goed mogelijk mee omgaan, waardoor de klachten beperkt blijven en een operatie soms niet nodig is.

    Kies bijvoorbeeld wat vaker de fiets in plaats van te wandelen, de rug is dan minder hol. Slaap voornamelijk op de zij met licht gekromde rug en met hulp van een bodykussen.

    Het is voor deze aandoening van groot belang om niet gedraaid te liggen met de onderrug, want dat kan erg belastend zijn voor een zenuw in een te nauw foramen. Daar helpt een bodykussen goed voor.

    Zijn er operatieve mogelijkheden?

    Ja, maar eigenlijk is het foramen alleen vanaf de zijkant met een endoscoop goed toegankelijk. Vanaf de rug is het foramen operatief vrijwel niet te bereiken. Omdat de endoscopische techniek (de PTED-methode) in Nederland slechts in één kliniek wordt toegepast, krijgen patiënten soms te horen dat deze stenose niet operabel is. Het tegendeel is het geval: deze stenose is endoscopisch uitstekend, snel en veilig te verhelpen.

     

    4. Combinaties van stenoses

    De lumbale stenose en laterale stenose ontstaan vooral door aangroei van bot en andere processen die met leeftijd te maken hebben. Voor de foraminale stenose is dat deels ook het geval. Deels niet, omdat een hernia ook bij jong volwassenen voorkomt en een hernia de belangrijkste oorzaak is van deze stenose. Voor wat oudere mensen geldt echter wel dat meerdere vormen van stenose tegelijk voor kunnen komen.

     

    Meer weten over stenose en rugklachten? Lees het Boek: Rugpijn, Hernia en Spit

    Lees meer over ischias, hernia, spit, behandeling, oefeningen, operatiemogelijkheden, mogelijkheden ter preventie, en veel meer:

    Boek: Rugpijn, Hernia en Spit (Stenose)

    Boek Rugpijn, hernia en spit. Hoe kom ik er vanaf?

    Auteurs:

    Dr. Menno Iprenburg, orthopedisch chirurg, verbonden aan Herniakliniek Veenhuizen
    Drs. Jan Willem Elkhuizen, fysiotherapeut, manueel therapeut en bewegingswetenschapper, mede-oprichter van de website Ligwijzer.nl

    RugRugklachten

    Kussens voor de beste slaaphouding

    Andere artikelen

    Bekijk alle artikelen

    Migraine

    Migraine is een ernstige vorm van hoofdpijn. Het wordt gekenmerkt door aanvallen van zware, vaak misselijkmakende en kloppende hoofdpijn. Dit kan enkele uren tot enkele dagen duren. Er bestaan diverse vormen van migraine, waarvan deze de belangrijkste zijn: de Klassieke migraine en gewone migraine

    Pijn in de rug

    Er wordt onderscheid gemaakt tussen lage rugklachten en hoge rugklachten. Onder hoge rugklachten worden de klachten bedoeld vanaf grofweg de scho...

    Spanningshoofdpijn

    Spanningshoofdpijn Wat is spanningshoofdpijn? Oorzaken Wat kun je doen tegen spanningshoofdpijn? Verbeter de slaaphouding Verminder nek-belaste...